Kısa cevap: İşveren tarafından haklı bir neden olmadan işten çıkarılan ve en az bir yıl kıdemi olan işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Bildirim süresine uyulmadan çıkarılan işçiye ihbar tazminatı ödenir. Kullanılmamış yıllık izinlerin ücreti, ödenmemiş maaş, fazla mesai ve diğer alacaklar da talep edilebilir. Otuz veya daha fazla işçinin çalıştığı bir işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi, fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade talep edebilir.
Kıdem tazminatı
Kıdem tazminatı; işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışması ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermesi durumunda ödenir. Başlıca durumlar şunlardır:
- İşverenin, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi haklı bir neden olmaksızın sözleşmeyi feshetmesi
- İşçinin haklı nedenle (örneğin ücretin ödenmemesi, mobbing, sağlık nedenleri) sözleşmeyi feshetmesi
- Askerlik nedeniyle işten ayrılma
- Emeklilik veya yaşlılık aylığı için gerekli şartların sağlanması
- Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
- İşçinin ölümü (hak mirasçılarına geçer)
Kıdem tazminatı, her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır ve her dönem için belirlenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz.
İhbar tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, kıdeme göre belirlenen bildirim sürelerine uymak zorundadır:
- 6 aydan az kıdem: 2 hafta
- 6 ay – 1,5 yıl: 4 hafta
- 1,5 – 3 yıl: 6 hafta
- 3 yıldan fazla: 8 hafta
İşveren bu sürelere uymadan sözleşmeyi feshederse, bildirim süresine karşılık gelen ücreti ihbar tazminatı olarak ödemek zorundadır.
Diğer alacaklar
- Yıllık izin ücreti: Kullanılmamış yıllık izinlerin ücreti, sözleşme sona erdiğinde son ücret üzerinden ödenir.
- Ödenmemiş ücretler: Maaş, ikramiye ve primler
- Fazla mesai: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için zamlı ücret
- Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri
İşe iade davası
İş güvencesi kapsamındaki işçi, geçerli bir neden gösterilmeden işten çıkarıldığını düşünüyorsa işe iade talep edebilir. Şartlar şunlardır:
- İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışması
- İşçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması
- Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması
- İşveren vekili konumunda olunmaması
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Bu süre kaçırılırsa işe iade hakkı kaybedilir.
Zorunlu arabuluculuk
Kıdem ve ihbar tazminatı, işçi alacakları ve işe iade talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (dava şartı). Arabuluculuk başvurusu adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına yapılır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren kanuni süre içinde dava açılabilir.
Zamanaşımı
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar için zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 5 yıldır. Ancak işe iade için bir aylık hak düşürücü süre çok kısadır; bu nedenle işten çıkarıldığınızda vakit kaybetmeden bir avukata danışmanız önerilir.
İşten çıkarıldığınızda yapmanız gerekenler
- Fesih bildirimini ve gerekçesini yazılı olarak isteyin; imzalamadan önce dikkatlice okuyun.
- “Kendi isteğimle ayrılıyorum” veya “tüm haklarımı aldım” ifadeli belgeleri gerçeğe aykırıysa imzalamayın.
- Maaş bordroları, banka kayıtları, iş yazışmaları ve tanık bilgilerini saklayın.
- SGK hizmet dökümünüzü e-Devlet üzerinden kontrol edin.
- Süreler kaçmadan bir iş hukuku avukatına danışın.
Diyarbakır avukatlar listemizde iş hukuku alanında çalışan avukatları bulabilirsiniz. Avukat seçimi için avukat seçme rehberimizi okuyun.
Sık Sorulan Sorular
İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Kural olarak kendi isteğiyle istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak ücretin ödenmemesi gibi haklı bir nedenle fesih, emeklilik şartlarının sağlanması, askerlik veya kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması gibi durumlarda kıdem tazminatı hakkı doğar.
Deneme süresinde işten çıkarılırsam hakkım var mı?
Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir. Ancak çalışılan günlerin ücreti ve diğer alacaklar ödenmelidir.
Arabuluculuk ücretli mi?
İş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk ilk toplantı için taraflara ücretsizdir. Anlaşma sağlanması hâlinde arabuluculuk ücreti tarafların anlaşmasına veya tarifeye göre belirlenir.
İşveren maaşımı ödemiyorsa ne yapabilirim?
Ücretin zamanında ödenmemesi işçiye haklı nedenle fesih hakkı verebilir. Ayrıca ALO 170 hattı aracılığıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına başvurulabilir ve alacaklar için arabuluculuk yoluna gidilebilir.
Kayıt dışı çalıştım, haklarımı alabilir miyim?
Evet. Sigortasız çalışılan sürelerin tespiti için hizmet tespit davası açılabilir ve işçilik alacakları talep edilebilir. Bu davalarda tanık ve belgeler büyük önem taşır.